Category Archives: Urban

Hostels and the city: 5 ways to engage local networks

Hostels and local networks: Scaling up your localness!

You can be a big ass hostelchain or a small and cozy local hostel, running on volunteers, depending on your uniqueness locally. In both cases there are effective and affordable ways of making the most of your localness!

Below are 5 scalable ways to engage local networks with. Scalable in the sense that all 5 of them are reachable for small and big hostels alike!

1) Be a local stakeholder, not (just) an international one

A hostel or cityguiding company, aswell as touroperator, should try and be a local institution. Tapping into the local urban grain actually connects you to the local culture, cultural institutions, startups and local networks;

Source: Bevolo 2016
Source: Bevolo 2016

2) Local culture is a carrier of localness, not of your brand

You’re being all wonderfully local and all that, ofcourse. Remember to see local culture as carriers of localness- your main trait -and not neccesarily lf your brand. Don’t make them wear your t-shirt but BE  the t-shirt; adopt it and it’s underground qualities!

(...) we’ve set up programmes like Stay ‘n’ Play and ClinkCREATIVE which give musicians and artists free accommodation at the hostels in exchange for playing a gig or displaying their work (...) Liam Doyle (Clink Hostels)

3) Use your international network!

Most tourism stakeholders forget to utilise to local stakeholders, that what would give them actual influence: their own international networks!

4) Utilise the non-tangible networks the city has to offer

Where there is culture, there are buildings. Where there are buidings there is place, mobility, perception of practice and hundreds of years of mobility along the same structures. They are more often than not tangible in their form, nor are they easy to discover and address. People around cultural hubs in cities, are highly mobile within different kinds of networks.

Generator Hostels has become known for its successful use of urban, local networks. ClinkNoord in Amsterdam, part of Clink Hostels, try to integrate local culture and art as much as possible within design and events.
Urban grain and tourism-coproductions
Urban Exploring tours seeks to integrate local urban grain into the localness as understood by the travel industry.

The commercial interaction-chain of buying, using and selling, has different rules there, as it utilises ways of reciprocation that run through several layers of exchange and mobilty, often hidden from sight by for instance local habits, festivals, exchanging gifts, producing services and by perceptions of the urban grain.

Artists are wellconnected and move around different networks they don’t neccesarily use directly, but will know when to access through embeddedness and communities of practice.

Liam Doyle of Clink hostels continues:
It gives creativity and collaboration – between tourists and locals, artists and audiences – the chance to flow through our hostels and out into the cities. We really love that and think it makes Clink really unique,
Liam Doyle at WYSE Tavel conference 2016

5) When you’re starting up, why not be a startup?

Since you’re starting out- beit a hostel, a cityguiding company or even just a new local project, why not actually be a local startup?

  • It positions you on the new-and-happening side of entrepeneurship;
  • You can actively penetrate the local businessmarket;
  • Tap into local business-networks and expats;
  • Leverage your ideas and investments
  • Expect to be smiled upon by large community of highly skilled and well networked people.
  5. amsterdam

Your place isn’t just anywhere

And neither are you

It takes understanding your customer, their movement and expectations, but also the pacing of their day and time and their perception of “homeness” . In that respect, the locations travelled through some of the locative games, are consumption zones, without semiotic narratives or meaning, other than the often very real sense of fun, associated with it. However not as authentic.

Creating Homeness with more than optional thrillseeking

Due to several factors such as better infrastructure and public transport and commodification of rural difficult to reach areas- formerly the realm of the adventure-backpacker, the thrill and exitement for the actual act of traveling, has decreased. At the same time, the desire to engage in other specifically designed activities within a smaller scale, has increased greatly. A sense of authenticity is still very important.

Backpackers want to feel the real atmosphere of the destination and therefore do not fit within the the package arrangements, often intended for mass tourism.

Remember, there is a difference between backpackers, travellers and tourists. I will go into these differences some other time, but the point is: they all share the same infrastructure. Different needs, wants and expectations.

Travel and the body

The mind does not only exists within the bounderies of our skulls. We experience the world and the act of travel through our bodies aswell. Mediated by, guided by, formed and transformed by the landscape and our bodies.

Through walking, we are allowed to know the landscape in all its features. Step-rhythm generates thought rhythm. The path through the landscape activates a path of thought.

A new thought often looks like an old landscape feature, as if thinking were travelling» (Solnit, 2000). There is a vast body of knowledge on the relationships between travel, the body and mind and landscapes. It is quite impossible to create a singular structure within the boundaries of this blog (and my expertise). However, a few founded and grounded topics, I shal not withhold from you.

A lived experience

Backpackers use their body as an instrument of passage, not just movement. The act of leaving for a new destination and arriving there, through travel, is as much meaningful to his sense of selfness, as is the pre-travel dream and its representations. There is a shift in research towards the multisensory experience and corporeal engagement. Big hotel chains have yet to embrace this, which gives them an immense backward position. Embracing new and less common insights, does not make everything else obsolete! As experience designer and concepter, I find this highly remarkable and ignorant. Furthermore is the tourist not just gazed upon as a mere consumer, but approached from a wide variety of scientific research.

As a professional, I find this highly remarkable and ignorant.

The bodily sensation, corporeal experience has gained in interest and popularity, also by professionals such as myself. I use all manner of research from different scientific sources, to be able to do my work as best I can. The deliverables usually, are written in the language of the client and stakeholders. I can acknowledge the fact that a more holistic approach in the deliverable, usually conjures up more questions than can be answered in a few oneliners.

Tourism research is very much focussed on the visual. By commodification of image culture, place branding, city marketing, placeboosting, this was very much about politics of representation.

To be perceptive of the landscape, is more than just travelling in it. The landscape has given us- since the time ot the hunter-gatherers -ways to make meaning and to remember. To remember more than just the individual life and lifespan. To cite Ingold:

‘‘To perceive the landscape is to carry out an act of remembrance, and remembering is not so much a matter of calling up an internal image, stored in the mind, as of engaging perceptually with an environment that is itself pregnant with the past.’’

Landscape, travel, mind and body are very much culturally linked. Vast distances to travel between families for instance, will produce a totally different sense of space and distance, aswell as time. Tourism has both spatial and temporal dimensions. After the journey people describe themselves as being wiser and emotionally and more socially adept. A very noticeable characteristic of backpacking narratives is the way they describe deep and profound personal changes, after having made the trip.

The experience of mobility is conditioned and co-produced through interaction and engagement (willingly, non-willingly, accidental, subconsciously) with ordinary structures, shapes and materials, such as a folded newspaper, a laptop, mobile phone. Not to mention the circulation of affects such as stress, being tired, irritated etc. They all play roles in the creation of a particular travel atmosphere.

Although backpackers seek to connect with different cultures and localities, they have the tendency to very easily become part of an isolated and self-contained community of travellers, with little to no local connections. The backpacker enclaves have become important surroundings for exchange. The provide an important source of information and information-exchange.

The backpacking sociability and presence as ” a community on the road” was in the past a fleeting and short-term sight, as a perceivable community. Now, in the age of social media, not only the tourist-geography but also the construction and location of social bubbles and hubs, are more visible and traceable.

As traveller by train or bus, your perception of time, travel time and transit, is part of a delicate interaction-sequence and performative structure that defines mobility; Complex socio-technical systems, that afford, restrict or prevent particular mobile practices. Refer to Wilsons Affordance theory here.

These can be seen as the design-structure of your mode of transport. This design-structure includes not only the above and you- it is comprised of different materialities. Textures, movement, hardness, colour etc.

Tourism research is very much focussed on the visual. By commodification of image culture, place branding, city marketing, placeboosting, this was very much about politics of representation.

The Nature of Cities

To be perceptive of the landscape, is more than just travelling in it. The landscape has given us- since the time ot the hunter-gatherers -ways to make meaning and to remember. To remember more than just the individual life and lifespan. To cite Ingold:

‘‘To perceive the landscape is to carry out an act of remembrance, and remembering is not so much a matter of calling up an internal image, stored in the mind, as of engaging perceptually with an environment that is itself pregnant with the past.’’

Urban is not a corporate word

Urban is not a corporate word

In every city big franchise companies take over part of the touring- aswel as the locative gaming market. They target their audience well and look for places to easily get at them. Gues where? Yup, your hostel is one of these places. Every time you simply point at the rack of leaflets, you are very kindly providing all other parties with customers at your own expense.

Hostels can easiliy provide tours and immersive experiences for their guests.

Nieuw: Experience design for hostels and B&B

Experience Design for Hostels and Bed & Breakfast

Experience design for hostels is an as yet not fully explored way of engaging and maintaining their clientèle aswell as the hostel, in a way that suits the scale of their venue and ambitions, is maintainable on all sides and is highly social.

Hostel experience design is fully customisable, consisting of :

  • pre-defined programs in several relevant subjects, in loose modules;
  • Custom made experiential Concepts- in theory aswell as in practice, following the hostels core-values and strengths
  • Custom made events for hostels;
  • Implementation of Event-Concepts

Including locative- and urban gaming for hostels!

General information

Click here for abbreviated outline.

Experience Design for low-budget or small hostels!

Have a hostel.. big one, small one, familiy hostel? Discover a new way to get your guests to have a superior experience for little money, at your hostel- before and beyond their stay.

Experience concepts are not only meant for big companies, large hotels and events.
Also smaller and family run hostels, can benefit from an allround, well thought through concept, to get your guests to have a wonderful time, remember their stay and to tell fellow travellers about their experiences. Although within the leisure- and tourist industry, hostels participate in a world where common tourist geographies apply in a very different way.
Even with a small budget, it is wholely possible to make it work!

Read some reviews for examples.

Abbreviated outline of the service

  • Quickscan of the hostel facilities
  • Interviews with the hostel owner, manager and staff
  • Guest-safari: Going on a trip as your guests’ guest


  • Domestic bliss as tourist-geography
  • Changing characteristics of the backpacker
  • Off-season trafic
  • Experiencemapping the custumers stay
  • Defining and using rhythmic behaviour and patterns
  • Servicedesign;
  • The hostel as a being-space or point of sale? Different functions
  • Your guests as a group

Modeling hostel entertainment

The machinations and meaning of pubcrawls and stag nights

  • Why do they do it?
  • How to handle drunk people
  • How to maintain authority over your group
  • Why it is a good idea to dress them as ducks
  • Offering an external photographer to accompany your group, reduces bad behaviour

Eventing en event-design for hostels & small hotels

  • How to handle changing tourist-geographies?

  • How to co-create your services with your guests;

  • How important are your guests? The hugely important backpacker.

Tourguide training


  • Pacing the tour, pacing the experience

An itinerary is about scenography and tension planning, not just about logistics;

  • Tour-operation training for guides!

Advanced and themed tourguiding

  • Immersive guiding: Keep your distance?
  • Being part of the group is only one of the guides many roles
  • Several types of analysing tours. Annotating video and hypervideo, from different points of view.

All observational notes, texts of the guides, their scripts and interviews, will be transcribed in software called ADVENE . ADVENE is designed to analyse audiovisual documents.

Analysis of audiovisual content’ (http:// www./

For instance:

  • POV1: Films te tourguide, talking about an item on the tour;
  • POV2: Films a spec. groupmember, listening to the guide
  • POV3: Films the behaviour of the group as a whole
  • Using and understanding space, speed, time and the senses
  • Using different modalities, affordances and mediators

Advanced training for museum guides

The use of the five senses allows the interpretation to rely less on the actual words and more on the overall experience,

An individual’s behaviour can be affected by rhe timing of the tour, environmental factors and emotional states.

Locative- and urban gaming

Be the one and only truely original source for unique gaming- and traveling experiences for your guests… wherever they are!

Through local activities and your own already running (succesful??) events and activities, I design urban and locative games, in which your guests get the unique local en special experiences they seek.

Although specifically made for each participating hostel, the backpacer-user of the app and programme, can actually use the app for their further journeys and experiences! The app and its content are only activated after booking at your hostel. After that- besides benefitting from the fluid and adaptive content within, they get to use all the social functions, the app and concept has to offer them and fellow travelers. Discounts, insider tips, curation, motivation, an alarm-system and direct contact.

Concepts are designed with in mind a wide corpus of knowledge about urbanism, tourism, backpacking-behaviours, tourist geographies, gaming-essentials, event-design and lots of hands-on experience.

Locationmanagement and placemaking

  • What makes a spot a tourist location?
  • What is the genus loci and does it matter for you?
  • The trinity of creation



Renk van Oyen

Twitter: @hostelconcepts

La Clappeye Acts

p/a Sint-Lucasstraat 16

5211 ZG, ‘s-Hertogenbosch

Linkedin profiel

Referenties Renk van Oyen

Follow hostelconcepting on Twitter


Stay updated through our website:

and this article on our regular site.

Locative- and urban gaming for hostels

Site-specific gaming for your guests. Have them explore the city through your eyes, through your connections, through the deals you want them to have!

Ask for more info!

Citizen Science: Een willekeurig overzicht

Citizen Science

Wat is het verschil tussen crowdsensing en citizen science? Citisen science doet echt een beroep op niet-wetenschappers, om een vrijwillige bijdrage te leveren aan wetenschappelijk onderzoek.

De mogelijkheden om aan allerlei vormen van datacollectie te doen, zijn zo veelzijdig en toegankelijk geworden, dat er al meer onderzoeksdata is, dan er wetenschappers beschikbaar zijn om ze te vertalen naar daadwerkelijke kennis.

Bij crowdsensing zijn er heel veel kleine noden, die afzonderlijk van elkaar een bestaan leiden, maar die allen samen, een groot “voel-orgaan” vormen.

De grote uitdaging die crowd sensing ons geeft, is het de kwestie van privacy. Crowdsensing is in toenemende mate een tool voor bedrijven om biometrische en andere data te verzamelen en te gebruiken voor commerciële doeleinden. Hoewel het een techniek is die veel weg heeft van citisen science, is het verschil in gebruik van de vergaarde data, er een om bij stil te staan.  Willen we dat in deze fase van ontwikkeling, bedrijven die macht al krijgen? Wie data kan laten zien aan de wereld, heeft heel veel macht. Ontwikkelingen kunnen zó nauwkeurig in kaart worden gebracht, dat een ontwikkeling die op de grond vanuit de mens plaatsvind, eigenlijk geen issue is. Waakzaam moeten we zeker zijn en tegelijkertijd is het een hele mooie ontdekkingsreis.

Crowd sensing heeft belangrijke voordelen ten opzichte van andere onderzoeksmethoden als draadloze sensor-netwerken (WSN), waarbij sensors strategisch geplaatst zijn om representatieve data te verkrijgen om de wereld mee in kaart te brengen.


Static sensing kent nadelen als gebrekkige representatie, hoge kosten voor installatie en onderhoud, en ze zijn moeilijk te schalen. Mobiele crowd sensing werkt via de verschillende draagbare mobiele apparaten die we met ons meedragen. Evenals een toenemende hoeveelheid aan “wearables”-draagbare kleding, accessoires en voorwerpen die kunnen meten, data verzamelen en verzenden. Dit zijn ook objecten die we als mens gebruiken in het alledaagse, en uitstekend geschikt om als crowd sensing-device te gebruiken.

De techniek om wearables te creeeren, er data in op te slaan en er uit te halen, is nu al open source. Mobile crowd sensing kan lokale kennis verzamelen door sensors in mobiele apparaten. Bestaande standaard sensors en steeds meer geavanceerde sensors. De data is te koppelen aan locatie, lichaam en context

Wetenschap of alleen data?

Er zijn veel open-source platforms om aan vormen van citisen science toen. Ook visualisatie en vormen van interpretatie van de data. De aard van de onderzoekstool, bepaald in hoge mate ook het type onderzoek.  Er is ook controverse. Zo zou kwalitatief wetenschappelijk onderzoek onder druk komen te staan vanwege de grote overvloed aan kwantitatieve onderzoeksmethoden en ethnografisch-biografische onderzoekstools. Waarbij in het laatste geval het probleem hem juist zit in de ontleding en interpretatie van de cijfers. Juist in een tijd waarin de nadruk zeer ligt op data, is het belangrijk dat de wetenschappers ook onpartijdig en vrij onderzoek moeten kunnen doen.

MicroPasts banner

Bij door CS verzamelde data, hebben researchers het soms moeilijker om hun werk gepubliceerd te krijgen in wetenschappelijke tijdschriften. Dat de wetenschappelijke wereld veranderd door citisen science is natuurlijk een feit, evenals de vele fantastische mogelijkheden die het ons geeft. Voor het eerst kunnen we bijvoorbeeld menselijke gedragingen in beeld brengen die we nog niet kenden. Je ziet langzaamaan wel een verschuiving, nu de methoden algemener bekend zijn. Dit laat ruimte aan wetenschappers om op een verantwoorde manier, de vele mogelijkheden van publiekswetenschap, ten volle te benutten.

Participatie of er gewoon toevallig zíjn?

Er zijn verschillende soorten van participatie vanuit het publiek. Zelf aanmelden bij een open source community en van de tools gebruik maken om mee te visualiseren. Dan rijst de vraag al snel waar het wetenschappelijk gehalte is en hoe dat gewaarborgd is. Het is niet fout of verkeerd, maar het is geen wetenschap bedrijven. In dat specifieke voorbeeld zou ik dat meer onder entertainment plaatsen. Wat me meteen brengt op de soorten tools en methoden. Die zijn een mix van tools en omgevingen, die vanuit een wetenschappelijk perspectief of een bepaalde noodzaak werden gelanceerd. Een tweede variant is een engagement-tool voor bedrijven en belanghebbers. Een derde is die van een placemaking tool voor overheden, events, urban planners en voor toerisme.

Sommige CS omgevingen, kondigen onderzoeken aan, waaraan mensen kunnen meedoen. Of ze dragen zelf onderwerpen aan. Daar kleeft vaak het probleem aan, dat deelnemers niet altijd de directe resultaten van hun deelname kunnen zien. Open-end onderzoeken.
Er zijn wetenschappelijke onderzoeksgebieden waarin het al veel langer gewoon is, dat niet-wetenschappers een deel van het onderzoek doen. Amateurarcheologie, bijvoorbeeld. Lokale mensen die een heel specifieke kennis van de gemeenschap hebben of bekend zijn met de microtoponimie ter plaatse. Zo werd een classificatiesysteem opgezet voor bodemvondsten, waardoor veel informatie behouden kon blijven. In die richting zie je vaker citisen science omgevingen, die een curator hebben of op een andere manier ‘veiligheidsvoorzieningen’ hebben aangebracht. In de vorm van trainingen aan vrijwilligers, bijvoorbeeld. Zo kunnen niet-wetenschappers vaak datasets verzamelen van gelijke kwaliteit als die van wetenschappers; door training, scholing en high-performance computing tools.

Het dilemma van niet meer toevallig

Eigen aan crowdplanning op deze grote schaal, is dat het gaat om heel concrete, site-specifieke designvoorstellen om de stad mee vorm te geven, in plaats van generieke strategieën of theorieën. Dat is wel een behoorlijke ingreep. Een manier van sensing krijgen en er een andere voor moeten opgeven. De mens is zelf nl. ook een belangrijke sensor voor zowel milieu en omgeving als voor het leven  tussen de gebouwen in, de betweenness van de stad.

Dat heeft grote gevolgen voor ons denken, voor ons gevoel voor rechtvaardigheid, voor het kunnen vinden van een gemenschappelijkheid binnen een politieke arena… hoe die er ook mag uitzien over 20 jaar. Het is een verlies aan ambiguïteit in ons denken. Netwerken ontwikkelen is absoluut noodzakelijk. Elk pleintje, elke straat, elke speeltuin… Ze liggen in de wijk en de stad, naast elkaar, waar ze een netwerk vormen, en onderling vormen ze een veel groter netwerk.  Netwerken die gebonden zijn aan locatie, aan localiteit. Virtueel zijn verbonden aan een plek, middels attributie.

Een cloud is niet een virtueel, dood ding. Zoals bij eencellige dieren en bij mieren, kent ook de cloud een swarming-effect. Wat wij in het echte leven een publieke opinie zouden noemen, heet in een cloud een te manipuleren algoritme, waarmee de werkelijkheid valt te manipuleren. Het klinkt als een slechte science fiction film, maar het is daadwerkelijk mogelijk om met algoritmen een virtueel spontaan ontstane emergente kracht door swarming, te beïnvloeden.

Public Lab  Thermal photography
Natuurlijk gaat het bij citizen science niet alleen om wetenschappelijk inzicht maar zeker ook om zélfinzicht. Het is van belang dat we als publiek zo snel mogelijk deze mooie technologie de publieke arena binnen trekken. De quantified self is geen speelgoed meer.
Via de pagina links en tools, nog veel meer tools, software, onderzoeken en omgevingen, in de resp. rubrieken.

 Enkele tools en omgevingen

Citizen Science Alliance

Heel gave projecten!

Solar stormwatch
Solar stormwatch
Galaxy zoo
Galaxy zoo Walvissen luisteren, classificeren en mappen

Orca’s kunnen op redelijk ontwikkelde manier met elkaar praten. Ze hebben zelfs dialecten. Luister hier naar de vele varianten.

Micropasts: Crowdsourcing history

Help researchdata van hoge kwaliteit te verzamelen. Voor taken waarvoor menselijke intelligentie nodig is. Doe mee aan verschillende projecten via het platform (Pybossa)en zie meteen de resultaten.

MicroPasts banner


Vind, draag bij en doe mee aan de wetenschap, door recreatieve activiteiten en citisen science research.

The Citizen Science Association

Vanaf de grond of door technologie gemediëerde crowdsourcing, er is een snelle verhoging van publieksparticipatie in wetenschappelijk onderzoek. Dit succes vraagt om toewijding van zowel vrijwilligers als wetenschppers en specialisten.
Men geeft vorm en implementeerd projecten en data.


Extreme Citizen Science

Extreme Citizen Science brengt wetenschappers uit verschillende gebieden samen, om bij te dragen aan methodologieën om gemeenschappen citizen science projecten te starten.

Gerelateerde research:  Mix4Crowds-Toward a framework to design crowd collaboration with science

On-line Citizen Science

Samenwerking tussen professionals en citizen scientists om in co-creatie ontdekkingen te doen.


CritizenGrid is de mission  control centre voor alle applicaties in Citizen Cyberlab.


Faciliteert wetenschappelijk onderzoek door amateur wetenschappers en wetenschaps-enthousiastelingen. Iedereen kan een onderzoeksvoorstel doen.

Public Lab

Gemeenschap waar je skills kunt leren over het houden van onderzoeken naar milieuvraagstukken.


Of je nu de geschiedenis van je buurt in kaart wil brengen, data verzamelen om zaken te identificeren die de  lokale overheid moet oplossen, breng de verborgen juweeltjes in je omgeving in kaart.

Verzamel, deel en praat over lokale kennis. GeoKey is een infrastructuur voor colkaboratieve mapping.

De mobiele applicatie bied mogelijkheden aan complexe projecten, maar heeft ook begrijpelijke, toegankelijke tools voor kleinschalige projecten, geheel online. Inclusief GPS toepassing en verwerking van foto’s. Zie



Een vrij en open source geografisch informatiesysteem


 Open PDS: Persoonlijke data anoniem gemaakt (MIT lab)

Geo data staat op de tweede plaats van meest gemeten informatie via smartphone apps. Open PDS verstuurt code, geen data- aldus de site.

Gerelateerd onderzoek:

openPDS: Protecting the Privacy of Metadata through SafeAnswers

Question to the world: How affraid are you of big data?

Open question on MySurvey

This survey is now live. No idea of the sheer magnitude of possible responses or the complete lack of it. The survey will run for a year. I will frequently update.

XD KORT: Jan de wandelaar: alledaags wandelen in de openbare ruimte

XD KORT: Jan de wandelaar: alledaags wandelen in de openbare ruimte

Uit empirisch onderzoek is bekend dat voetgangers een vrije, niet geblokkeerde wandelrichting kiezen, maar houden er niet van om teveel van een rechte route af te wijken.

Het vreemde is, dat we als voetgangers onze manier van lopen, stilstaan, plein oversteken, navigeren, vooral toeschrijven aan persoonlijke keuzes.  In onze perceptie- wanneer we er achteraf naar gevraagd worden -spelen omgevingsfactoren nauwelijks een rol in het gebruik van de ruimte. (Milloniga;  Schechtner;)

pedestrian verkeersbord

Het is ook begrijpelijk dat we dit vooral met persoonlijke keuzes associëren. Beslissing, actie en beweging horen immers bij elkaar. Als je kijkt naar hoe mensen in een stadsbuurt met elkaar relaties onderhouden, zie je dat dit voor een groot deel komt door de “wandel-arena’s”, de corridoors tussen de woonbuurten en de stadsomgeving (voor zaken/commercie), waar buurtbewoners heen gaan voor alledaagse noden en plichten, als groenteboer en brievenbus. Men zal niet zo snel de eigen straat aflopen om daar mensen te ontmoeten, maar op zeker moment komt men elkaar binnen de wandel-arena’s toch tegen. Zo niet iemand die je direct kent, dan wel iemand die een paar graden van je verwijderd is, door middel van andere contacten.

  Hoewel we vaak denken dat we heel individueel acteren, is het vormen van samen- en medewerkingspatronen tussen mensen in de openbare ruimte, een fenomeen waarmee heel snel sociale ordening plaatsheeft, binnen een heel korte tijd.  Het is verrassend hoe mensen die elkaar vreemd zijn, in enkele seconden op elkaars bewegingen en gedrag zijn afgestemd, wanneer zij in min of meer de zelfde omgeving zijn opgegroeid. Dat wijst op een sterk cultureel bepaalde manier van bewegen tussen mensen van verschillende culturele achtergronden, in iets ogenschijnlijk heel simpels als willekeurige ontmoetingen tussen voetgangers

 Stilstaan in de stad

Een moderne stad is van een stad waarin consumenten wonen, naar een stad gegaan die bestemd is voor productie. Produceren dat doe je ergens waar mensen, mogelijkheden en materialen zijn. En die zijn op een plek. Een moderne metropolis heeft alleen maar plekken. De weg naar een plek toe, het vertrek vanaf een plek… het is niet productief, zo lijkt het. Daartoe is ook de stad ingericht. Plekken waar je als voetganger eigenlijk niet gewenst bent, zijn te herkennen aan grote blinde facades, aan  puien waar nauwelijks ramen in zitten,

Het verkeer gaat er gemiddeld 60 km per uur, terwijl jij als wandelaar gemiddeld 5 kilometer per uur loopt. Het duurt lang eer je een bord ziet, en als je hem ziet, zijn de letters groot en van dichtbij moeilijk te lezen. Dat is een ritme, gemaakt voor automobilisten. Jij als voetganger kunt zo veel meer zien en opmerken. Aangezien je als voetganger zo’n 5 kilometer per uur loopt, heb je voldoende tijd om de omgeving in e op te nemen. Visueel contact is heel dichtbij en persoonljk voor voetgangers op het trottoir. Het ritme waarin die mogelijkheden worden geboden, is dus cruciaal voor de rijkheid van de voetgangerservaring. Het aantal deuren, ramen, holtes en kolommen, etalages en details.

Hoewel onze visuele perceptie van publieke ruimte natuurlijk afhangt van viewpoint en afstand, is de snelheid waarmee we lopen cruciaal. Ons lichaam is van nature ontworpen om waar te nemen en impressies te verwerken, bij beweging van ongeveer 5 kilometer per uur. De architectuur in sommige delen van de stad, komt overeen met deze snelheid. Te voet manouvreren gaat makkelijk en voetgangers kunnen dichtbij de gevels komen. Aanwijzingen en borden kunnen van dichtbij worden bekeken en kunnen ook kleiner zijn en verfijnder.

Over dit onderwerp is onnoemelijk veel literatuur geschreven en onderzoek verricht. Al een jaartje 45 kunnen we van voetgangers uitgebreide simulaties maken, waar we veel kennis aan te danken hebben. Door betrokkenheid van andere disciplines als menselijke geografie, urbanistische studies, biofilie et cetera, kunnen we de voetganger nu op een veel meer holistische manier bekijken. Er worden gedragingen zichtbaar bij voetgangers in de stad, waarvan we tot voor kort nog geen weet van hadden. Later in andere blogs daarover meer!

Placemaking, Social design

Placemaking, Social design,

Placemaking is planning, design management en (her)programmeren van publieke ruimten. Meer dan alleen de ruimte verbeteren, faciliteert het patronen of activiteiten en connecties, die een plek tot een plek maken.

Recentelijk is placemaking een hot item, vanwege de toenemende technische mogelijkheden om zowel gemeenschappen in beeld te brengen en live te visualiseren, als toenemende mogelijkheden om gemeenschappen via diezelfde technologie, direct te manipuleren. Op een goeie manier maar er zijn ook donkere kanten aan, waar we alert op moeten zijn.

Het designproces is altijd een proces van actie en interactie; Design is een levend organisme, waarvoor de infrastructuur al bestaat, maar bij verandering wel natuurlijk moet aanvoelen.

Creativiteit binnen social design is een krachtig middel om op een innovatieve manier mee te verbinden, op velerlei verschillende lagen.

In de age of big data kan een stad als plek niet zomaar als een rode kleur op een visualisatie worden gezien, die met een druk op de knop blauw gemaakt kan worden. De bewoners en gebruikers van een stadsgebied, nemen deel aan complexe netwerken, die tot buiten het leefgebied reiken, en waarvan zij- als gebruiker van mobiele technologie, niet alleen onderdeel zijn, maar ook een deel van de mobiele infrastructuur van de stad vormen. Een deel van de stad is niet zomaar aan te passen als je niet weet hoe al die verschillende netwerken in elkaar overvloeien. Daarnaast denkt men vaak dat in armere wijken, de cohesie onderling heel sterk is, maar men vergeet vaak dat het daar ook een gebrek aan mobiliteit is, waardoor men elkaar kent. Beter kent, is nog de vraag, maar men herkent elkaar in ieder geval sneller en men komt elkaar vaker tegen op straat.

Elke meter stad gebruiken?

Per definitie bestaan er geen ” lege ” ruimtes in de stad. Het is vooral een vraag van wie ze opmerkt en welke bestemming daar voor bedacht is. Vaak kiest men voor een economisch model om die ruimtes op te vullen met activiteit en bedrijvigheid.

Planning is persuasive story telling about the future (J. Throgmorton)

Maar men ziet een paar dingen over het hoofd:

Wie ziet ze?

Via zeer geavanceerde urban planning- en visualisatietools, valt makkelijk in kaart te brengen welke ruimtes voor welk doel gebruikt worden en door wie. Deze software is weliswaar in toenemende mate open-source en vrij toegankelijk. Echter wanneer overheden de techniek gebruiken om aan urban planning te doen, geeft dit hen een onevenredig grote macht en invloed ten opzichte van de mensen die daar leven en bewegen. Zeker wanneer men “zwakke” buurten wil aanpakken, is de onderliggende problematiek groter dan alleen een economisch probleem.

Waarom zijn ze er?

“Lege” en “ongebruikte” ruimtes in een stad, zijn ontstaan vanuit een veelheid van bewegingen, waarvan de meeste in de historie van de stad zijn ingebed. Een “lege” plek in de stad, kan zijn ontstaan omdat er bijvoorbeeld geen noodzaak was om daar met veel personen, tegelijkertijd te zijn. Om die reden zijn er ook geen voorzieningen omheen ontstaan en ontstonden er andere beroepen, die door de eeuwen heen elkaar in stand hielden. Zo ook eventuele status en welvaartsniveau. Als je kijkt naar de toegangswegen van middeleeuwse steden, zie je dat de aanlendende percelen in de zijstraten van de toegangswegen, vaak vrij arme wijken zijn. Of een hofje of plein nu wel of niet “ongebruikt” bleef.

Drukte in de stad en “border negotiation”

De stad is een druk bevolkt gebied. Toch raken we niet dagelijks slaags met elkaar. De mens heeft allerlei manieren ontwikkelt om dicht bij elkaar te leven, en toch te voorkomen dat men en masse met elkaar in gevecht raakt. Zo zijn groepjes in een park, die met elkaar staan te praten, vaak binnen gehoorsafstand van elkaar te vinden. Als je op de bus staat te wachten met een aantal personen, zijn er manieren om aa de ander te laten zien dat je er bent, dat je de ander ziet en dat je weet dat hij jou heeft gezien. Dat doe je met blikken, door even te kuchen, door snelle bewegingen te maken. De mens is een kei in het laten ontstaan van manieren om elkaar de ruimte te geven. De zogenaamde “ongebruikte”  plekken in de stad, zijn daar een voorbeeld van. Vergelijk het met een kamer zonder ramen. Als er in de deuropening een licht brandt, weet je in elk geval dat je daar heen kunt, mocht je dat willen. Het is een ruimte die uitnodigt om de ander op te zoeken en te late zien dat je er bent, en de ander (ook groepen) zich veilig kan voelen.

Wie claimt het gebied, in naam van wie?

Een gebied in de stad is van de stad, de stad van de mensen en de mensen voelen zich stadsbewoner, binnen een gedeeld gevoel van een natie.  Maar de terugtrekkende overheid en de vervaging van grenzen- ook landsgrenzen, naast de maatschappelijke en technologische ontwikkelingen, die het idee van een natie-staat en landsregering vervlakken, is de overheid in steeds mindere mate de overkoepelende belichaming van een identiteitsgevoel. In steden behoren steeds meer publieke of semi-publieke delen tot geprivatiseerd gebied. Niet alleen instituties als ziekenhuizen en scholen, ook winkelstraten, zelfs monumenten en musea- vaak dragers van onze identiteit, ontsnappen aan onze collectief, gedeeld gevoel van bezit. Zelfs al claimt men het gebied met goede bedoelingen, is samenwerken met bedrijfsleven onvermijdelijk.

Local Code remnant places

Is urban placemaking democratischer geworden?

In hoeverre is urban placemaking en urban planning nu echt democratisch? De beschikbaarheid van de tools? De verkregen inzichten? Naar mijn mening geen van beiden. Waarmee niet gezegd is dat ze niet kunnen politiseren, invloed kunnen uitoefenen en emanciperen. Maar daarin ligt nu precies mijn bedenking. Aangezien de locatie en de persoon in de stad, nogsteeds niet zonder elkaar kunnen, moet je zorgen dat plaats en mens, via gelijkwaardige methoden worden “bespeeld”. Geen kwestie van goed of slecht, maar in een stad is niet iedereen gelijk, niet iedereen kent een zelfde niveau van welvaart, anderen achterstand. Dus de tools waarmee een stad te bespelen zijn, kunnen wel een hoogst democratisch gehalte hebben, de toegang tot alle functies die je met de tools kunt visualiseren, laat juist die ongelijkheid zien. Dat geeft je als overheid een machtspositie die onevenredig groot is aan de impact die beslissingen hebben op het leven van de mensen in de stad.

 Urban morfologie als design legacy

Subjectieve normen worden gezien als een belangrijke antecedent van de beslissing om informatietechnologie wel niet te adopteren. Hoewel sociale druk van voor inwoners belangrijke mensen kan aanmoedigen mee te doen aan citisen science, is het niet waarschijnlijk dat dit aanzet tot een hoge vorm van participatie op deze schaal

In dit verlengde is het ook niet verkeerd om te wijzen op de fysieke gevolgen van urban planning- puur in organisatorisch opzicht. De participatieplanning is er een die nog de contouren van overheidsbeleid volgt. Er is een hoge institutionele densiteit. Als je een stationsgebouw bestuurt met een afwijkende organisatiestructuur, moeten de andere stations hier op zijn minst weet van hebben en dit accepteren. Echter blijven de treinen wel op dezelfde tijden alle stations aan doen, over dezelfde rails. Dus de vrije organisatiestructuur van het station in dit voorbeeld- hoe innovatief ook -vormt zich alsnog naar een bestaand ritme. Ze bouwen en innoveren, maar erven de designkenmerken waarmee we ons denken en doen hebben vormgegeven.
Sinds de industriele revolutie zijn we een in en in-geserialiseerde samenleving geworden, in ons doen en denken, in ons tijdsbesef en ook in de instituties die we hebben opgeworpen. Dat stopt niet bij het commercieel maken van een museum. Als je een doelgroep mee krijgt, bij de herplanning van een deel van de stad, moet je eerst wel heel zeker weten dat dat ook daadwerkelijk “de” doelgroep is. Men beweegt zich weliswaar over verschillende lagen door de stad, maar tijd, ruimte, taal, stedelijke narratieven…. ze worden allemaal vanuit een sense of place bekeken. Een gevoel van identiteit, fluïditeit van grenzen en border-negotiation, veranderende conceptuele kenmerken van fysieke gebieden en image.
DOWNLOAD als PDF: Social Design blog

Ter afsluiting 2 artikelen over verschillende typen placemakingtechnieken:
Creative place-making Part I: Communicative Ecologies and Asset Mapping within Wards Corner Community Coalition.


Creativity & Placemaking: Building Inspiring Centers of Culture

Voorbeelden van urban design en placemaking software

Civic Data Design Lab

Cityscope real-time data observatory

Nog veel meer tools, software en artikelen op de links en tools pagina’s

Trends: Big data, urbanist playground en social design

Social design: Terug van weggeweest!

Het heeft even geduurd, maar social design is terug. Daar waar voorheen de scheiding tussen kunst, sociale wetenschappen en technologie, het fenomeen social design, gezamenlijk binnen contouren van welzijnswerk en verlengde studies hielden, lijkt de comeback nu vooral het domein van urban design, die via big data, het engagement van de gemeenschap vormgeven en vooral de stad gebruiken als interface voor implementatie van beleid.

Social design kan rekenen op steun vanuit een groeiend aantal “undercurrents”, die voorheen vaker aan de zijlijn meededen, voor het vormgeven en veranderen van sociale processen en structuren in de publieke ruimte. Dat heeft onder meer te maken met de groeiende big data-mogelijkheden en de creatieve en wetenschappelijke toepassingen die momenteel een vogelvlucht beleven. Daarnaast is er sprake van een zich terugtrekkende overheid.

” Wat doet een creatief concepter met deze trend?”

Creative concepting is een veld waarin meer wetenschappelijke inzichten samenkomen, dat is op zich niets nieuws. Als creatief concepter ben je veel meer imagineer; je bouwt verder op de stand van zaken. Imagining from the top down and engineering from the bottom up. De teruggekeerde trend van social design, is in de “nieuwe” vorm veel meer gebaseerd op bruikbare wetenschappelijke inzichten, die via nieuwe tools zichtbaar gemaakt worden, ook voor een groter publiek. Het verlegt de zichtlijnen voor concepting aanzienlijk. Concreet kan een creatief concepter, opdrachtgevers directer en concreter inzicht geven in processen die spelen bij het in kaart brengen van hun publiek, hun gedragingen en motivaties, en die inzichten direct implementeren.

Eenmaal aanwezige kennis in de stad, blijft ook bewegen binnen de stad. Wanneer grote festivals uit de stad zijn verdwenen- bijft er de mogelijkheid tot her-engageren van alles wat het festival in de gemeenschap heeft losgemaakt. In de draden die de stad bindt, zijn de vezels achtergebleven van het verdwenen festival. Voor speciale gethematiseerde routes van het festival, waren mensen opgeleid om die routes te begeleiden, de uniformen of t-shirts van de honderden vrijwilligers, zijn nogsteeds in het stadsbeeld aanwezig, gelegde connecties tussen organisaties die binnen het festival samenwerkten, zijn nog aanwezig, de verschillende spelers zijn aan elkaar voorgesteld en een werkrelatie in gang gezet, waarvan de wederzijdse voordelen die voortkwamen uit de samenwerking, ook buiten het desbetreffende festival nog relevant zijn. Dat zijn vezels die nog actief zijn, en die je kunt aanspreken. Zo niet direct dan wel op symbolische wijze.

Consequenties van deze trend zijn dat bovengenoemde processen- die niet nieuw maar wel abstract zijn- makkelijker kunnen worden in beeld gebracht voor (liberale) overheden en het nut er van kan worden aangetoond en bekrachtigd. Het geeft ons als culturele sector bovendien een mogelijkheid (wederom) de noodzaak van kunst en cultuur aan te tonen en te bekrachtigen. Aan de minder zonnige zijde, moeten we er voor waken ons niet voor het karretje te laten spannen.

Big data voor het onpeilbare nu

Via GIS toepassingen (geografische data) kunnen we al langer bewegingen in beeld brengen, zoals wandelgedrag van voetgangers, verkeersbewegingen en demografische gegevens van klanten en publiek tracken. Echter, is het in toenemende mate mogelijk, menselijke processen in kaart te brengen, die voorheen voor het blote oog en begrip, onzichtbaar bleven.

– Hoe reageren voetgangers op een interactieve stad of op interactieve onderdelen? Wat nu, als de stad ” terug praat ” als wij ons bewegen? De resultaten zijn verbluffend. Voetgangers blijken volledig van slag te raken bij het interactief maken van delen van de stad. Piepkleine ingrepen hebben een diepe impact op ons gedrag. Gedragingen die voor het blote oog onzichtbaar blijven, maar met simulatie tools zichtbaar gemaakt kunnen worden.

Living cities visualization by HERE and CartoDB from vizzuality on Vimeo.

– Wat is het menselijk gevoel voor aesthetiek? Hoe meet je de intensiteit van een blik als we naar een schilderij in een museum kijken? De output is zo ontzettend subtiel, dat onze techniek het niet naar leesbare data kan omzetten. Door de intensiteit van een “gaze” aan een vertraagd akoestisch signaal te koppelen, is het warempel genoeg om hier data mee te visualiseren. We weten steeds meer van de menselijke emotionele reactie op bijvoorbeeld een berg, een landmark in de stad, maar die zijn wel cultureel bepaald, hoewel we op punten ook collectief min of meer hetzelfde reageren. Welke effecten hebben aanpassingen in het landschap, op de gezondheid van bewoners? Welke communicatieve kwaliteiten heeft het beeld van een boom op een berg en hoe dragen wij die emotionele toewijzingen verder, de wereld in? Een schilderij met een groen landschap, brengt bij ons een prettig gevoel teweeg, terwijl we een schilderij met dor gras en gewas, associeren met ziekte en verval. De boom op de berg op een schilderij, communiceert een universeel gedeelde waarde aan ons; hoe kan het dan toch dat de boom op de berg in de Ardennen, op een andere manier beleefd werd dan de boom op de berg in zuid-Limburg? Dankzij vele  nieuwe crowdsourcing-methoden, kunnen we die toeschrijvingen- die dragers van tacit knowledge -steeds doeltreffender aan wetenschappelijke bevindingen koppelen, die ons doen helpen de mens en zijn omgeving te begrijpen. Dat is ook voor de beeldende kunst van belang. Zo zijn we steeds dichter bij de ontsluiting van de geheimzinnige glimlach van de Mona Lisa!

Leaking from new infrastructures: Herontdekking van de geo-politiek van de kunstensector

Urban studies en big data maken het mogelijk om verschillende gebruikers van de stad, vorm te geven, te “mappen” naar gebruik, ritme en invloedssferen. Binnen dit onderzoeksgebied is een groeiende aandacht voor de vraag via welke gebruikers van de stad, men het beste de gehele stad kan betrekken en bereiken. Zo is er een groeiend inzicht in de gebruikers van culturele “spaces” en hun bewegingen door de tijd heen. Men ziet de manier waarop de kunstensector zich tot in de vezels van de stad heeft genesteld, via gebruik van transitiegebieden, kraak, anti-kraak, herbestemming voormalig industrieel gebruik en het festival-terrein. Hiermee is de kunstensector een aantrekkelijke groep om in te zetten voor engagement en storytelling, voor een groot aantal toepassingen. Varierend van gamification van herontwikkeling van het stedelijke gebied, tot grootschalige evenementen als culturele hoofdstad, Bosch 500, Euregio en grote festivals.

Measure for Measure - kopie

De neo-liberalisering van de stad en determineren van stadszones naar hun economische groeifuncties in plaats van culturele, artistieke zend- en ontvangstkwaliteiten, lijkt een onverwachte keerzijde te hebben: De cultuursector blijkt onmisbaar als middel om de stad te engareren bij grote projecten, omdat zij tot in de vezels van de stad zijn doorgedrongen, door de jaren heen, en de kwaliteit in zich herbergen om die aanwezigheid in de stad ” te lekken”, via nieuwe alternatieve infrastructuren, dwars door de stad heen, van onderop. Zij beheersen te kwaliteiten die nodig zijn om- zonder gebonden te zijn aan vastomlijnde fysieke grenzen, kennis en middelen tot overdracht en engagement, naar een groter publiek te tillen. Daarnaast hebben zij de kwaliteiten om groter publiek naar de plaatsen te brengen die in communicatie voorzien met andere delen van de stad, daar waar conventionele place-making dat niet kan.

Real-time harvesting big data: Zwarte Piet richting noorden

Menselijke eco-systemen begrijpen en direct -live- extraheren en sturen, biedt ongekende mogelijkheden. Welke mensen zijn positief gestemd op dit moment? Welke hebben minder goeie intenties? De laatste groep komt over een uur per trein aan op Amsterdam CS.

Uit crowd-control simulaties en uit eerdere ervaringen, weten we dat zij zich te voet, via Damrak in een bepaalde densiteit die gevolgen heeft voor de doorstroom van verkeer vanuit zuid, zullen bewegen richting Dam. Live kan worden gezien dat de groep zich mengt met mensen die Loom armbandjes verzamelen, en dat zij zich- vanwege een kortingsactie bij de Bijenkorf in Amsterdam -in dezelfde trein begeven als de mensen die minder goede bedoelingen hebben.

Via sociale media, via direct-marketing campagnes, geven we een alternatief adres op, waar met nog hogere korting Loom armbandjes kunnen worden gekocht. Live zien we dat men elkaar gaat sms’sen en whatsappen, statussen op Facebook worden gedeeld, en dat zij inderdaad op Amsterdam-Amstel massaal uitstappen om zich naar het alternatief te begeven, waardoor de groep met minder goede intenties en de verzamelaars van armbandjes, zich op het juiste moment hebben gesplitst.

Via een andere weergave zien we live, dat bezoekers van het Rijksmuseum, nog even de stad in lopen om wat te drinken. 40 % van de groep mensen in Amsterdam, die gisteren bij Mc. Donalds een happy meal kochten en dit deelden via Twitter, hebben vandaag nieuwe kleren aan- voornamelijk rood -en 20% van die groep mensen, houden van rockmuziek, lezen de Volkskrant en gebruiken vaker openbaar vervoer dan mensen die een hamburger bij Burger King kochten.

Tot besluit nog een extraatje:

Jouw telefoon weet straks precies waar jij over 20 uur bent. Wist je dat zelf eigenlijk al? Zou best eens kunnen van niet!

Deel 2: Tacit knowledge: de zaal en stedelijke context


In deze serie van 3 blogs, 3 verschillende benaderingen voor het versterken van de live concert-ervaring

Deel 1: De live concertervaring verrijken: holistische benadering

Deel 2: Tacit knowledge: de zaal en stedelijke context

Deel 3: Live-ervaring versterken vanuit de artiest

Een inspirerende afspraak plannen, naar aanleiding van deze blog? Mail me gerust voor een ontmoeting.;

Dit artikel staat ook op ISSUU 

Een perspectief vanuit tacit knowledge, tijd en plaats in de stedelijke context

De vorige blog (deel 1) ging over belevingen vanuit het perspectief van de experience designer. Ik maak een korte maar niet onbelangrijke omweg via het begrip tacit knowledge [ref]Chomsky (1965) said: ‘Obviously, every speaker of a language has mastered and internalized a generative grammar that expresses his knowledge of his language. This is not to say that he is aware of the rules of the grammar or even that he can become aware of them.’ This internalization of the rules or principles of a generative grammar is usually described as tacit knowledge and the claim that each language user tacitly knows a generative grammar has been a core element of Chomskyan linguisticsand cognitive science (e.g., Chomsky 1986: ‘the central concern becomes knowledge of language’).[/ref], in verhouding tot de spatial urban syntax.

“ Existential phenomenologists argue that, if we are to understand ourselves as human beings and the worlds in which we live, we must ground that understanding in a conception and language that arise from and return to human experience and meaning. There is no world “beneath” or “behind” the world of primordial lived experience, and existential phenomenologists are skeptical of any conceptual system that transcribes human life, actions, and experience into secondhand, reason-based presentations—for example, positivist-analytical accounts that necessarily convert experience and meaning into tangible, measurable units and relationships that are claimed to represent some empirical trace of their original lived source. “ David Seamon; 2004

Tacit knowledge is dus niet alleen conceptuele manier van denken en een abstractie. Ook in andere wetenschappen erkent men het bestaan en belang van tacid knowledge en de invloed daar van op onze interactie met de fysieke wereld. De band met space syntax is verbluffend actueel.

Space Syntax: methodology was developed by Hillier and Hanson (1984) and consists on the correlation of natural movement patterns in the urban grid. Space Syntax is useful for the understanding of the formal logic of the urban fabric, in what concerns its evolution and the emergence of centralities and living open spaces where the main urban activities take place (…)

(…) what is required for the development of an integrated methodology and theory is a clearer understanding among historians of how space influences society, culture and economy. This will create a platform for more analytical applications of the Space Syntax theory in the analysis of historical space. (…)”


Een overstijgende kwaliteit die voortkomt uit een systeem van kleinere onderdelen, en op zichzelf- als entiteit -interacteert met de omgeving en met andere- als entiteit communicerende- overstijgende kwaliteiten, zijn zgn “emergent qualities.”

” (…) emergent entities (properties or substances) ‘arise’ out of more fundamental entities and yet are ‘novel’ or ‘irreducible’ with respect to them. (…)”

De concert experience op het moment zelf, is een “emergent quality” van alle daar aanwezigen. Of men nu als publiek uit Limburg en Drenthe naast elkaar staan, men is onderdeel van een ervaring. Dat wil zeggen, ervaren waartoe zij zijn geprogrammeerd te ervaren. Geprogrammeerd door tacid learning. Lees ook over het concept tacit learning en het begrip space ballet. Dat verklaart waarom het publiek in dat pand is (residual meaning), met juist deze functie, in dit deel van de stad. Lees over de duidelijke overeenkomsten van de urban space syntax. Dit concept is door wiskundigen en andere exacte wetenschappers- weliswaar schoorvoetend -overgenomen, maar men voelt er zich vanuit die tak van wetenschap nog niet zo prettig bij. Toch is dit fenomeen,  ook in de architectuur en stadsplanning, een bekende methode om te kijken naar de veranderende structuur van de stad, de mens en de processen binnen de leefomgeving. Niet alleen om veranderingen mee in kaart te brengen om de stad mee in te richten, maar zeker ook om mee te begrijpen hoe de omgeving zich heeft gevormd en hoe ons gedrag daarbinnen te verklaren is.


Network view, tacit knowledge and learning
Network view, tacit knowledge and learning


Zo hebben de inwoners van een voorsprong middeleeuwse ommuurde stad, zoals Den Bosch, ook kenmerken in hun gedrag die horen bij de layout van de stad. De muren dicteren een bepaalde structuur van de straten, waarin de huizen vrij dicht op elkaar staan, en de straten de functie hebben van een doorgangsroute, met 3 hoofdwegen, die samenkomen op het belangrijkste plein. Inmiddels zijn er wijken buiten de binnenstad bijgekomen, met inwoners die de Bosschenaar net zo goed als een Bosschenaar beschouwt, zoals ook iemand die in de nieuwe wijk achter het station woont, maar toch is er een verschil. Dat zit hem in de perceptie, zoals we die hebben ontwikkeld, door de eeuwen heen. Alleen al de omschrijving “voor” en “achter” het station, zegt heel veel over de inwoner van de binnenstad. Zelfs mensen die wonen in de buitenwijken, gebruiken het perspectief van de historische binnenstad en hebben het ook over “voor” en “achter het station. Er kan een groot plein achter het station liggen, maar dit aan zicht en beleving onttrokken, door station en door tacit learning, kent weinig interactie met andere delen van de stad, dus zit het ook niet in de dagelijkse routine, niet binnen de zichtlijnen van de bewoners van de binnenstad. Dat heeft behoorlijke consquenties, zou je daar een concertzaal of theater willen hebben.

Het is een volstrekt kunstmatig aangelegd plein, ook in conceptueel opzicht; het is geen transitiegebied en vanaf “achter” het station bezien, is het hooguit een aanlooproute en geen plaats van bestemming. Een aanlooproute naar een centrale plek als een plein, is historisch gezien een plek, waar ook belangrijke functies niet aanwezig zijn. Als je kijkt naar Den Bosch en de Markt aldaar, zie je een plein waarop straten samenkomen,die doorgangsroutes vormen, via de belangrijkste toegangswegen van buiten de stad, naar de Markt.

De live-ervaring verlengen vanuit de zaal als plek

De sociale context waarin dat kan plaatshebben, moet je niet los zien van de rituele of ritualistische handelingen die onderdeel moeten gaan vormen van de flow waarin je de bezoeker wil krijgen. Men moet de bezoeker niet te snel te willen binden aan de concertflow. Zeker in een tijd waarin bezoekers niet meer zo gewend zijn aan een flow met een lange spanningsboog en de geringe mogelijkheid voor makers om een producer-generated flow te maken, waarin het publiek van begin tot eind in een door de maker bedachte flow blijft, moet je zorgen dat je genoeg ruimte laat voor andere processen, waarmee het publiek zich laat binden.


kaartjes den bosch


Bijvoorbeeld door remediation van het gebouw. Veel concertzalen zitten in panden die voorheen een andere functie hadden. Toch zit daar nu een concertzaal of theater. Er waren dus al kwaliteiten en eigenschappen in het gebouw en de omgeving, die gebruik voor een theater of concertzaal toestonden. Zoals W2 Poppodium en de Toonzaal in Den Bosch.

Ligging W2, Toonzaal en Verkadefabriek
Ligging W2, Toonzaal en Verkadefabriek

” In order to operate effectively in environments, in order to survive by our wits in the Savannah or in the shopping mall, we need to assess the environment’s potential to hinder or facilitate our goals, that is, we need to comprehend or “read” environmental meaning. (…) Stokols ( 1981) refers to place- based meaning as “the nonmaterial properties of the physical milieu – the sociocultural ‘residue’ (or residual meaning) that becomes attached to places as the result of their continuous association with group activities’. He further suggests that place-based meanings form the “glue” of familiarity that binds people to place (…)” (Place identity: symbols of self in the urban fabric. Blz 110)

Bijna altijd hadden die panden- in hun oorspronkelijke functie -kenmerken en kwaliteiten die het herbergen van grote groepen mensen toestond, die nu door de zalen worden benut. Zo niet de panden zelf, dan wel door de fysieke omgeving, die was ingericht om een bepaald stedelijk ritme te faciliteren. Er zijn veel invalshoeken waarmee de wetenschap kan kijken naar de stad en naar panden. Binnen de humanitaria, kijkt men ook naar de stad en de omgeving, als zijnde een groot boek met verhalen en structuren. Als je die met tacid learning vergelijkt en goed gaat kijken, kun je zeggen dat de taal die het gebouw spreekt, er eentje is die we misschien niet meer goed kunnen verstaan, maar waar van de betekenis zo diep in ons en onze gedragingen zit, dat we op zijn minst aanvoelen wat het tegen ons zegt. Al jaren bekijken wetenschappers naar de stad en haar structuur en bevollking, alsof het een podium is, met attributen en acteurs. Laat ik voor nu volstaan met de vergelijking dat de acteurs van destijds weliswaar zijn overleden, maar dat de rollen die zij speelden, nogsteeds bestaan. Ze lopen nogsteeds over dezelfde wegen, schuilen nogsteeds onder dezelfde boom. Toch zijn de randgebieden van toen- waar onder andere de Willem II fabriek, Verkadefabriek en de Heus (fabriek) stond, geen transitiegebieden. Ze lenen zich wel uitstekend als verbindingsfunctie voor regionale verspreiding van kennis, als culturele “hub”, omdat de omgeving niet meer is ingericht op inter-regionale netwerken, maar omsloten door functies die het verkeer voor industrieel gebruik verhinderen. Naar contouren van kennis-netwerken, kent iedere Bosschenaar wel iemand die beroepsmatig op de een of andere manier met een van de fabrieken te maken heeft gehad. Dat is een tacit quality van die industriële omgeving, waar een cultureel “hart” echt iets aan heeft; al is “hart” hier niet de juiste benaming meer voor. Het gebouw waar poppodium W2 zit- een voormalige sigarenfabriek -werd onlangs verbouwd en voorzien van nieuwe functies, waaronder diensten van nieuwe soorten creatieven, die een kantoor-ritme suggereren.

Laat ik de Toonzaal als voorbeeld nemen.

– Ligging: Aan de buitenste rand van het centum van Den Bosch. Nu in het centrum, toen het gebouwd werd in de 19e eeuw, stond het aan derand van de stad, maatschappelijk gezien, in de periferie van de stad. Gezien de veranderende demografie, lag het gebouw toen aan de rand van een relatief arm gebied, nu ligt het in een omgeving van relatief hoge welstand, waarin een groot deel van de omgeving niet voor bewoning is bestemd.

Die perifere functie werd overgenomen, toen het concertzaal werd. Periferen horen meestal alleen bij de gemeenschap omdat ze kwaliteiten hebben, die anderen niet hebben of niet op het juiste moment. Denk maar aan rondreizende zigeuners en kermisvolk, in vroeger tijden. Net als Joden, die als intermediair dienden in grensgebieden, omdat het de gereformeerden verboden was om met katholieken te handelen. Dat is voor de plek van de kunsten eigenlijk hetzelfde. Het is in marketingtermen minder makkelijk te ” culten” dan de W2, gezien de sacrale aard va het gebouw en de recente geschiedenis van WO II.

– Functie: Voormalige synagoge toen,concertzaal nu.

– Kenmerken van het gebouw toen:
Centrale gebedsruimte met grote rituele afstand tussen de geestelijke en de gelovigen;
Ook grote fysieke afstand binnen het gebouw tussen geesteljke en gelovigen;
Ligging niet nabij de grote toegangswegen naar de stad. Geen bestemmings-functie.

– Kenmerken van het gebouw nu: Centrale concertzaal, met grote afstand tussen bezoeker en artiest, door onder meer een lange fysieke afstand tussen publiek domein en de eigenlijke zaal, symmetrische opstelling vanwege placering van de stoelen en een nogaanwezige altaarkast, nog eens vehoogd door het grote verschil in akoestiek tussen foyer en zaal en een te hoog podium. Tenslotte de looplijnen binnen het theater. Rechterkant voor de gelovigen/bezoekers, linkerkant voor de rabbijn/artiest. Fysiek gezien, is er maar een weg naar binnen en een naar buiten. Een akoestieke overgang vanuit foyer naar de zaal, die bij het publiek het sacrale karakter van de ruimte extra benadrukt. In het muziekcircuit, staat de Toonzaal bekend om zijn goede akoestiek. De Toonzaal is een locatie waarvoor de bezoeker zijn bezoek van tevoren zal plannen.

Hoe gebruik je nu die kenmerken- de taal van het gebouw zelf, de ligging, de voormalige functie- ook als deel van de stedelijke omgeving en als visueelherkenningspunt in de stad -in je voordeel gebruiken? De vergelijking gebedsruimte en concertzaal en geestelijke en artiest, lijkt flauw, maar de bezoeker van nu, reageert net zo. Dat heeft ook grote voordelen. De decodering van tacit kwaliteiten is vrij “direct” te noemen. De gemeenschappelijkheid van de ervaring van aesthetische kwaliteiten, is vrij snel aanwezig, omdat de voorwaarden daartoe, voor een groot deel al verborgen liggen in de voormalige functie van de zaal, als gebedsruimte, de layout en de grote overgang tussen het concert en de publieke ruimte.

Interacties leefomgeving, waaronder space syntax en tacit learning


Ritme, gebruik en clusteren

Kijk als zaal nou ook eens naar de kwaliteiten van het oorspronkelijk gebruik: Een oude fabriek heeft toevoerswegen nodig voor materialen, moet centraal liggen vanwege de arbeiders die er dagelijks moeten komen werken, heeft een plek in het stedelijk landschap veworven, die is gaan uitmaken van een hele nieuwe manier van de weg vinden. Werken als 20-jarige in die fabriek, tekende destijds in een klap, het hele sociale en maatschappelijk leven van de arbeider af, in die paar woorden: Ik ben sigarensorteerder bij Willem II. Dat zijn kenmerken die nogsteeds in de kieren van de stad zijn terug te vinden. Kenmerken die je kunt aanspreken en benutten, als je een beetje out of the box kunt denken en kijken

Voor abonnementen is het interessant te weten dat clusteren en serialiseren heel goed kan werken omdat het steedsweer herhalen van min of meer dezelfde (live)ervaringen een verlangen bij de bezoeker opwekt, dat deelname hem doet groeien, dat hij er iets van opsteekt en er bij elk bezoek beter van wordt. (Pine & Gillmore). Als je er vervolgens een loyalty instrument aan toevoegt, die op die behoefte inspeelt (stempelkaart, klinkt ouderwets maar heeft zo zijn voordelen), kan dat mooi werken om de live beleving bij het publiek te versterken. Absolute voorwaarde is wel, dat je heel goed weet wat het publiek al weet en hoe je kunt aanvullen op hun kennis.

Hoe anders werkt dat bij live concerten met een hoger tempo? Heel algemeen kun je stellen dat een publiek met hogere participatiebehoefte, een jonger publiek is. Heel andere wensen en kenmerken ook, heel andere benadering van de live ervaring. In vicarious experiences- het spiegelen van ervaringen waardoor je de sensatie van de ervaring beleeft zonder de eigenlijke fysieke activiteit te verrichten, heeft men een ” model” nodig, die bepaalde kenmerken heeft, waarmee wij de geloofwaardigheid van de te spiegelen ervaring beoordelen. Naast de kenmerken sociale macht en competentie, is ook hoge status van groot belang. Ook om die reden is het van belang, het ” aura” in stand te houden, de scheiding tussen band/artiest en publiek in stand te houden. Daarmee bedoel ik niet arrogant of elitair, maar een rituele en conceptuele markering tussen de 2 domeinen. Dat kan al in de vorm van een verhoogd podium of belichting/lichtplan zijn. Het is geen goed idee om als band, voor het optreden al in de zaal of foyer te zijn.

Eigen aan een live-ervaring, is dat die in het hier en nu wordt ervaren. Als het moment en de ervaring voorbij is, blijft de herinnering aan de ervaring over. Dat is iets waarmee je de ervaring nog memorabeler mee kan maken. Door het “spiegelgevoel” van de ervaring, via andere middelen te verlengen. De herinnering aan de ervaring is niet alleen afhankelijk van het eigenlijke concertmoment, maar ook van de beleefde omgeving, door de tijd heen. De bezoeker anticipeert op en kijkt uit naar het concert, ervaart het concert op het moment zelf en heeft plezier aan de herinnering van bij het concert geweest zijn. Daar zijn veel manieren voor en niet elk type bezoeker kan op dezelfde manier worden getriggered via dezelfde middelen en kanalen.

De belangrijkste ingredienten om de herinnering aan een ervaring levend en memorabel te maken, bestaan uit het kunnen anticiperen op en uitkijken naar, de eigenlijke concertervaring zelf en de prettige herinnering aan de concertervaring, achteraf, zoals eerder besproken. Het is dus van belang dat je de bezoeker “door de tijd heen” trekt. Intertemporele beslissingen- hier het nemen van beslissingen waarvan de gevolgen zich gedurende de tijd, gelageerd ontvouwen, kunnen worden gevoed- binnen onze context van live muziek en theater, binnen een zaal), via verschillende methoden. Een beweging kan bijvoobeeld al heel veel doen. Een ritje in de achtbaan met 6 loops, kan je je nog jarenlang herinneren,elke keerdat je over een drempel sjeest,met de auto. Een bij een concert gekocht t-shirt geeft niet alleen een immateriële waarde mee in de vorm van een herinnering, maar bevordert tevens de word-of-mouth en bevestigd de drager er van in zijn plaats binnen zij eigen groep of context. Daarnaast heeft hij ook een tastbare herinnering aan het concert.

Het toevoegen van experience-elementen, rekt de Intertemporale beleving, maar tastbare objecten, kunnen de beleving nog veel verder uitrekken. Maar met een shirt of papieren kaartje alleen, zijn we er nog niet.

Fysieke belevingsverhogende elementen worden virtueel

De fysieke artefacten die de ervaring verrijken, worden vervangen door digitale alternatieven! Foto’s filmpjes et cetera. En laten dat nu bij uitstek zaken zijn, die de zaal moeilijk zelf kan vormgeven. De sociale media als kanaal, echter, zijn wel vorm te geven. Zo ook kan de zaal muziek weggeven, via Soundcloud etc. Goeie transmediale campagnes zijn belangrijk, maar zeker wil ik benadrukken dat het gamificeren van diensten die virtueel zijn, erg belangrijk is. Het is een heel technisch proces, waar ik in een ander blog of in een nader gesprek graag nog eens op in ga. In deze context volsta ik te zeggen, dat ook virtuele ruimtes, uiterlijke en innerlijke dimensies hebben. Belangrijk als je iets wil weggeven en een belevingswereld strategisch wil omsluiten.

Aanbevelingen voor zalen:

Zalen, het is heel hoog tijd dat jullie je serieus gaan bezighouden met

1) Faciliteren, toejuichen en toestaan van opnamen met smartphones bij concerten;
2) Live streaming gaan toestaan, zelf vormgeven en communities er omheen maken;
3) De archiefvorming die toch al aan het ontstaan is binnen de muzieksector, nu zelf in eigen hand nemen en vormgeven;
4) De tanende macht van de platenindustrie aangrijpen om zelf de dienst uit te maken ipv de grote maatschappijen.
5) User generated content: jullie toekomst en redding!
6) Inzetten van vrijwilligers om als eersten met smartphones concerten te registreren. Dat verhoogt de status van de individu als filmer, en bezoekers gaan hem/haar gebruiken als model voor een vicarious experience (door oa delen) wat de live-ervaring verhoogt en verrijkt.;
6) Bestaande live streams onmiddellijk omvormen tot volwassen en volwaardig medium

beeldregie W2 concertzaalFOTO: Op 31 oktober 2014 ben ik even gaan kijken bij de regie van de  live beeldregistratie van het W2 poppodium. 

Zo heeft het Concertgebouw een eigen live-stream voor concerten, die buitengewoon knullig in elkaar zit. Aangezien er vanuit het Concertgebouw verschilende malen per maand live uitzendingen worden verzorgd, staan daar standaard professionele camera’s, waar het Concertgebouw gebruik van mag maken. Ik vind het echt onbegrijpelijk dat zo’n zaal, met die middelen, zo amateuristisch met hun live stream om gaat. Aan het gebruik van mobieltjes, filmen bij concerten en live streams. zal ik later een aparte blog wijden.